دانشگاه اصفهان revue des études de la langue française 2008-6571 17 2 2026 02 20 آتش در ترز دسکیرو اثر فرانسوا موریاک: تحلیلی از دیدگاه گاستون باشلار آتش در ترز دسکیرو اثر فرانسوا موریاک: تحلیلی از دیدگاه گاستون باشلار 61 76 29894 10.22108/relf.2025.145909.1271 FR ویدا امینی بدر دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فرانسه، گروه تخصصی فرانسه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران آنت آبکه استادیار و عضو هیئت علمی گروه تخصصی فرانسه، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران لیلا شوبیری استادیار و عضو هیئت علمی گروه تخصصی فرانسه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 08 03 پژوهش حاضر به بررسی عنصر «آتش» در رمان ترِز دِسکِرو اثر فرانسوا موریاک بر پایۀ نقد تماتیک گاستون باشلار می‌پردازد. با پیروی از روش باشلاری ـ که برای تصاویر ابتدایی نقشی اکتشافی و سازنده قائل است ـ نشان داده می‌شود که آتش در این رمان به‌منزلۀ الگویی دیالکتیکی عمل می‌کند: از یک‌سو نماد شور، اشتیاق و میل به رهاییِ ترِز است و از سوی دیگر در خود بذر ویرانی، گناه و انزوا را نهفته دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا عنصر آتش در بافت روایی و روان‌شناختی اثر، تنش میان ارادۀ آزادی و آگاهی از پیامدهای آن را بازمی‌تاباند؟ بر این اساس، فرضیۀ مقاله بیان می‌دارد که آتش به‌طور هم‌زمان سه کارکرد اساسی را در خود جای می‌دهد: فعّال‌سازی (اراده و عصیان)، تطهیر (امکان نوزایی و باززایی)، و خطر (خودویرانگری و گسست از پیوندهای اجتماعی). با اتکا بر خوانشی تحلیلی و متنی ـ متمرکز بر تصاویر اخگر و شعله و نسبت آن‌ها با عناصر آب و خاک ـ پژوهش حاضر نشان می‌دهد که آتش در رمان، درعین‌حال که کاشف امیال سرکوب‌شده و عامل تطهیر نمادین است، به‌عنوان نیروی محرک تعارض اخلاقی نیز عمل می‌کند. همچنین، عناصر مکمل (آب به‌منزلۀ آینه و آرامش، و خاک به‌عنوان ریشه‌مندی) که شعله را تعدیل می‌کنند، پویایی شخصیت ترِز را به‌شکلی ژرف دوگانه و مبهم می‌سازند. در پایان، نتیجه گرفته می‌شود که آتش در جهانِ موریاک نه استعاره‌ای صرفاً قهرمانانه و نه نمادی از محکومیت است، بلکه ابزاری انتقادی برای کاوش در بهای اخلاقیِ جست‌وجوی هویت به‌شمار می‌آید و آزادی را به‌مثابۀ فرایندی دگرگون‌ساز معرفی می‌کند که گاه مستلزم فداکاری‌ها و رنج‌های عمیق انسانی است. پژوهش حاضر به بررسی عنصر «آتش» در رمان ترِز دِسکِرو اثر فرانسوا موریاک بر پایۀ نقد تماتیک گاستون باشلار می‌پردازد. با پیروی از روش باشلاری ـ که برای تصاویر ابتدایی نقشی اکتشافی و سازنده قائل است ـ نشان داده می‌شود که آتش در این رمان به‌منزلۀ الگویی دیالکتیکی عمل می‌کند: از یک‌سو نماد شور، اشتیاق و میل به رهاییِ ترِز است و از سوی دیگر در خود بذر ویرانی، گناه و انزوا را نهفته دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا عنصر آتش در بافت روایی و روان‌شناختی اثر، تنش میان ارادۀ آزادی و آگاهی از پیامدهای آن را بازمی‌تاباند؟ بر این اساس، فرضیۀ مقاله بیان می‌دارد که آتش به‌طور هم‌زمان سه کارکرد اساسی را در خود جای می‌دهد: فعّال‌سازی (اراده و عصیان)، تطهیر (امکان نوزایی و باززایی)، و خطر (خودویرانگری و گسست از پیوندهای اجتماعی). با اتکا بر خوانشی تحلیلی و متنی ـ متمرکز بر تصاویر اخگر و شعله و نسبت آن‌ها با عناصر آب و خاک ـ پژوهش حاضر نشان می‌دهد که آتش در رمان، درعین‌حال که کاشف امیال سرکوب‌شده و عامل تطهیر نمادین است، به‌عنوان نیروی محرک تعارض اخلاقی نیز عمل می‌کند. همچنین، عناصر مکمل (آب به‌منزلۀ آینه و آرامش، و خاک به‌عنوان ریشه‌مندی) که شعله را تعدیل می‌کنند، پویایی شخصیت ترِز را به‌شکلی ژرف دوگانه و مبهم می‌سازند. در پایان، نتیجه گرفته می‌شود که آتش در جهانِ موریاک نه استعاره‌ای صرفاً قهرمانانه و نه نمادی از محکومیت است، بلکه ابزاری انتقادی برای کاوش در بهای اخلاقیِ جست‌وجوی هویت به‌شمار می‌آید و آزادی را به‌مثابۀ فرایندی دگرگون‌ساز معرفی می‌کند که گاه مستلزم فداکاری‌ها و رنج‌های عمیق انسانی است. https://relf.ui.ac.ir/article_29894_987cbe20076a805dae6708b010677519.pdf